Abiyane – tarixi orijinallığını qoruyub saxlayan kənddə gəzinti
Abiyane yalnız təbii mənzərələri və tarixi abidələri ilə deyil, həm də sakinlərinin ənənəvi həyat tərzi ilə çox özünəməxsus və görməyə dəyər bir məkandır.
Bu gün, modernləşmənin yerli mədəniyyətləri aradan qaldırdığı, insanların həyat tərzini və görünüşünü bütün dünyada eyniləşdirdiyi bir dövrdə, hələ də tarixi quruluşunu və ənənəvi həyat tərzini qoruyub saxlayan bir məkan tapmaq olduqca çətindir. Lakin İranda belə yerlərdən biri – hər şeyi ilə orijinal və qədim olan Abiyane kəndi – mövcuddur. Bu kəndi ziyarət edənlər üçün bu, yaddaşlarda qalacaq unudulmaz bir təcrübəyə çevrilir.
Abiyane – tarix, coğrafiya və mədəniyyət
Abiyane, İsfahan ostanının şimalında, Natanz şəhərinin 40 km şimal-qərbində və Kaşanın 70 km cənubunda, Bərzrud çayının sahilində yerləşir. Bu ərazidə insan məskənlərinin yaranma tarixi təxminən 1500 il əvvələ gedib çıxır. Dəqiq tarixi müəyyən etmək mümkün olmasa da, mütəxəssislər kəndin yaxınlığında yerləşən qədim Mitra məbədini əsas gətirərək onun yaranma dövrünü İslamdan əvvəlki mərhələyə aid edirlər.
Abiyanın coğrafi şəraiti bu ərazini bərəkətli etmişdir. Kəndin ətrafı sıx meyvə bağları ilə örtülüdür. Kəndin əhalisi əsasən kənd təsərrüfatı, bağçılıq və maldarlıqla məşğuldur. Bundan başqa, xalçaçılıq da kəndin ən mühüm sənət sahələrindən biridir.
Abiyane sakinlərinin ənənəvi həyat tərzi
Abiyanın şöhrətini artıran əsas amil, sakinlərinin əsrlərdir qoruyub saxladıqları ənənəvi həyat tərzidir. Kəndin qadın və kişiləri bu gün də qədim milli geyimlərini geyinirlər. Bundan başqa, kənd camaatı özünəməxsus bir dil və şivəyə malikdir ki, bu da ətraf bölgələrdə rast gəlinmir.
Kənddə keçirilən dini mərasimlər və bayramlar da öz fərdiliyini qoruyub saxlayıb. Abiyanın müxtəlif yerlərində ziyarətgahlar mövcuddur. Onlardan ən məşhuru Bibi Zübeydənin məqbərəsidir. O, yeddinci imam – İmam Kazımın nəvələrindən biridir. Onun məqbərəsi kəndin cənub-şərq hissəsində yerləşir. Həmçinin İmam Kazımın iki oğlu – Yəhya və İsa da kəndin şərqində yerləşən türbədə dəfn olunublar.
Bu məqbərələr geniş həyətə və səkkizguşəli günbəzə malikdir və memarlıq baxımından kəndin digər binalarından fərqlənir. Kənddə bir neçə məscid də var, onların ən məşhuru Came Məscididir. Bu məscidin mehrabı və döşəməsi ağacdandır. Mütəxəssislərin fikrincə, mehrab Səlcuqlar dövrünə aiddir. O, Kufi xətti ilə oyulmuş “Yasin” surəsinin ayələri və bitki naxışları ilə bəzədilmişdir.
Abiyanın memarlığı və planlaşdırılması
Abiyanın evləri elə inşa olunub ki, uzaqdan baxanda çoxmərtəbəli bir bina təsiri bağışlayır. Halbuki kəndin planlaşdırılması pilləli formadadır – yəni, hər evin damı yuxarıdakı evin həyəti rolunu oynayır. Bu xüsusiyyət dağlıq ərazilərdə geniş yayılmış bir tikinti üslubudur və onun nümunələrinə İranın şimal və qərb bölgələrində də rast gəlinir.
Bu cür memarlıq sakinlərə məhdud dağ yamaclarında daha səmərəli məskunlaşmaq, həm də soyuq və uzun qışlarda evlərin isidilməsini asanlaşdırmaq imkanı yaradır. Tarixi dövrlərdə bu tip evlər həm də kəndi hücum edən quldurlardan və vəhşi heyvanlardan qorumaq məqsədi daşıyırdı.
Abiyanın “bağlı küçələri”
Kəndin qədim tarixi sayəsində burada İran memarlığının müxtəlif dövrlərinə aid elementlər müşahidə olunur. Sasanilər (III–VII əsrlər), Səlcuqlar (XI–XII əsrlər) və Səfəvilər (XVI–XVIII əsrlər) dövrlərinə aid tikinti üslublarının izləri Abiyada görünür.
Ev tikintisində əsasən xam torpaq və ağacdan istifadə olunub. Divarlarda gil materialının tətbiqi kəndə qırmızımtıl (oxra) rəng verir. Qapı, pəncərə, eyvan və tavanlar əsasən ağacdandır. Qapıların üst hissəsində yarımdairəvi tağlar, küçələrdə isə dar və dolama keçidlər var.
Abiyanın qədim küçələrində gəzərkən evlərin damlarından asılmış budaqların bir-birinə qarışaraq yaşıl tunel yaratması unikal bir təəssürat doğurur – bu hissi dünyanın başqa heç bir yerində tapmaq mümkün deyil.
Abiyanın milli qeydiyyatı
Abiyane kəndi 1975-ci ildə (1354 hicri şəmsi) İranın milli tarixi abidələr siyahısına daxil edilib.