Hafiz (təxminən hicri 726 / miladi 1315-ci ildə anadan olub) məşhur İran şairidir.
Hafiz ləqəbli, Xacə Hafiz kimi tanınan və Lisanül qeyb ləqəbli Xacə Şəmsəddin Məhəmməd Şirazi İran ədəbiyyatının dahilərindən biri və bu diyarın ən böyük qəzəl şairidir. O, uşaq ikən məktəbdə Quranın əksər surələrini əzbərləmiş və bir neçə dəfə Sədinin Gülistanını oxumuşdur. Sonra şeir yazmağa başlamışdır. O, doqquz yaşında Quran hafizi olmuş və o dövrdən gələn bir ənənəyə görə, xalq arasında Hafiz adı ilə məşhur olmuşdur. Bundan sonra həyatında dəyişiklik baş verdi. Hafiz fars dini elmləri və ədəbiyyatı ilə yanaşı ərəb dili və ədəbiyyatını da mükəmməl bilirdi və şeirlərindən də göründüyü kimi o, astronomiya və musiqiyə də bələd idi. O, Firdovsi, Nizami, Sədi, Xacuyi Kermani, Kamal Xocəndi və başqa məşhur şairlərin şeirlərindən də istifadə etmişdir. Mütənəbi, Əbu Faras və Əbu əl-Əla əl-Muarri kimi ərəb şairlərinin şeirlərindən də istifadə etmişdir. Hafiz poeziyada ən çox Xacuyi Kermaniyə, sonra isə Sədiyə diqqət yetirmişdir. Lakin Hafiz poeziyası öz yenilikləri ilə digərlərindən üstündür. Hafizin poeziyası yeniliklərlə doludur, o, məfhumlar ardıcıllığı yaratmaqla, mənaları əlaqələndirmişdir . Hafiz dəqiq mənalar , sözlər , təfsirlər və ədəbi yeniliklər arasında mötədillik və tarazlıq yaratmaqla şeirin lütf və gözəlliyini möcüzələr sərhəddinə çatdırmışdır. Onun poeziyasında musiqi səhnəsinə çatmaq və ya yaxınlaşmaq cəhdi iki şəkildə görünə bilər: birincisi, sözlərin seçimində , tərtibində , vəzn və səslərin uzlaşdırılmasında, ya da başqa sözlə, batini və zahiri musiqiyə görə. İkincisi isə poetik musiqinin təsirinə görə.
Sözlərin seçilmə tərzi, cümlələrin birləşməsi, bir çox bənzətmələrin gözəlliyi və qeyri-müəyyənliyi Hafizin şeirlərinə elə bir vəziyyət vermişdir ki, insanların çoxu danışanın mənasını və əsl mənasını dərk etmədən sözləri öz niyyətlərinə uyğun şərh edir.
Hafiz qəzəl şairdir və onun şöhrəti qəzəlləri ilə bağlıdır. O, Divanında qəsidə, qəzəl, qısa məsnəvi, saqinamə, qitələr və rübaiyyat var. Onun Divanı son altı əsrdə digər şairlərin şeirlərindən daha çox köçürülmüş və onun Divanının bir və ya bir neçə əlyazması dünyanın əksər kitabxanalarında mövcuddur. Şərqə və İrana çap sənayesi gəldikdən sonra Hafizin Divanı qədər farsca kitab nəşr olunmamışdır.
Hafizin divanı dünyanın bir çox dillərinə tərcümə (ən azı 28 dilə) edilmişdir. Bir çox iranlı və əcnəbi yazıçılar da Hafizin tərcümeyi-halı və şeirləri haqqında əsərlər nəşr etdirmişlər. Hafiz dünyanın hər yerində insanlar arasında nur saçmış, lakin heç bir ölkənin xalqı ona böyük maraq göstərdiyi üçün xalqının çata bilməyib.
Hafizin poeziyasına dəyər verən şey onun şeirini şərh edən şüurumuzda deyil, onu zehnimizdən təfsir etmək gücündədir. Hafiz nə tək mömin şəriətmədardır, nə kamil sufi, nə də arif; O, həqiqətən heyrətamiz olan Rindi adlı təriqətə malikdir.
Göte; Alman yazıçısı “Qərb-Şərq divanı”nı Hafizin divanının təsiri ilə yazılmış və onun “Hafiznamə” adlı ikinci fəslini Hafizin mədhinə yazılmış şeirlərə həsr etmişdir. Puşkin; Höte kimi məşhur rus şairi Hafizə məftun olmuş və fars dilini bilməsə də, Hafizin şeirlərinin almanca tərcüməsi və Hötenin “Qərb-Şərq divanı”nın tədqiqi ilə Hafizi tanımağa çalışsa da, poetik zəkasına və zövqünə görə ona rəğbət bəsləyirsdi. Bu, Hötenin əvvəllər getdiyi yoldur. Puşkinin Hafizə bağlılığı elədir ki, o, bəzi hissələrdə fikirlərini Hafizə aid edir və fikirlərini “Hafizdən” adlandırır.
1390-cı ildə Hafiz Şirazda vəfat etmişdir. Hər il oktyabrın 12-də iranlı və xarici tədqiqatçılar, sənətçilər iştirakı ilə Şirazın Hafiziyyəsindəki məqbərəsində Hafizin anım mərasimləri keçirilir.
İranda bu günü Hafizi Anma Günü adlandırırlar.
